อคติ 4 อันเนื่องจาก ความรัก-โลภ-โกรธ-หลง นำสู่การเลือกปฏิบัติ

” เพราะ อคติ จึงเกิดความ อยุติธรรม “


อคติเป็นเรื่องปกติของมนุษย์ที่ยังมีกิเลส อันเนื่องจากความรัก โลภ โกรธ หลง แม้ว่าคนเราจะทำอะไรก็มักจะเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว เห็นแก่ญาติพี่น้อง หรือพวกพ้องของตัวเองเสมอ ซึ่งกิเลสที่สะสมเป็นเหตุให้ความถูกใจตนอยู่เหนือความถูกต้อง ความผิดอยู่เหนือความถูก หรือเห็นผิดเป็นชอบ

( ซี่งได้เกิดขึ้นกับผู้บริหารระดับสูงขององค์กรสื่อสาธารณะแห่งแรกของประเทศไทยในยุคเริ่ม 2551-2555 อย่างที่เห็นปรากฏเห็นเป็นข่าวตลอดระยะเวลานี้ )

อคติ แปลตามศัพท์หมายความว่า ไม่ใช่ทางไป ไม่ใช่ทางเดิน ไม่ควรไป ไม่ควรเดิน ไม่ควรถึง หรือจะเรียกว่าไม่ควรปฏิบัติ แต่ในภาษาไทยรวมหมายความถึง ความลำเอียง ความไม่ยุติธรรม ความไม่เป็นธรรม

กล่าวกันเสมอว่า ธรรมของผู้ใหญ่ และผู้บริหารทึ่พึงปฏิบัติต่อลูกน้อง ก็คือ การไม่มีอคติ

ในทางพุทธศาสนาจัดแบ่งอคติออกเป็น 4 ประเภท เรียกว่า อคติ 4 อันได้แก่

1. ฉันทาคติ ความลำเอียงเพราะความรักใคร่ …ด้วยการอ้างเอาความรักใคร่หรือความชอบพอกันของตนเอง ไปสร้างประโยชน์ให้ ญาติพี่น้อง พวกพ้องและคนสนิท พอมีอคติ…ใจไม่เป็นกลางก็มีการปฏิบัติต่อทุกคนไม่เหมาะสมหรือเท่าเทียมกัน

2. โทสาคติ ความลำเอียงเพราะความโกรธ ไม่ชอบ เกลียดชัง หรือแค้น … ด้วยความโกรธ หรือลุอำนาจโทสะ ก็ทำการกลั่่นแกล้ง ทำร้ายคนที่ตัวเองเกลียดชัง โดยไม่แยกแยะเรื่องความถูกต้อง ระเบียบ ประเพณีที่พึงปฏิบัติ

3. โมหาคติ ความลำเอียงเพราะความหลงผิด ความไม่รู้ หรือความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ …เพราะความสะเพร่า ความไม่ละเอียดถี่ถ้วน มองโลกมองคนในแง่ร้าย …ก็ตัดสินใจโดยไม่พิจารณาให้ดี ปิดใจ ไม่รับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น

4. ภยาคติ ความลำเอียงเพราะความกลัว …เพราะความหวาดกลัว หรือกลัวภัยอันตราย …ก็เลยตัดสินใจไม่กระทำ หรือกระทำอย่างขาดความกล้าหาญ โดยเฉพาะความกล้าหาญทางจริยธรรม คือ กล้าคิด กล้าพูดในสิ่งที่ดีงาม

อคติเป็นทางที่ไม่ควรปฏิบัติ หากแต่ผู้ที่หลงผิด ยังคอยมีแต่อคติต่อคนอื่นฉันใด ก็ย่อมส่งผลเสียที่จะเกิดขึ้นตามมา เมื่อท่านมีจิตใจลำเอียง ก็ควรคิดปรับให้ไม่เกิดความไม่ลำเอียง

หากแต่เพราะท่านไม่ยอมรับความจริง ไม่ปรับความมีอคติ … ท่าน ๆ ก็จึงได้รับผลสะท้อนจากการเปลี่ยนแปลงในการล้างความอยุติธรรมที่ท่านได้สร้างไว้เพื่อนำไปสู่การปฏิบัติที่มีความโปร่งใส และชัดเจนมากกว่า …โดยขจัดบรรดา “ผู้มีอคติ” ออกไปจากวงจรอุบาทว์ในยุคของท่าน เพื่อการพัฒนา ..สื่อสร้างสรรค์เพื่อสังคมคุณภาพและคุณธรรม ไทยพีบีเอส แห่งนี้